Ticari araç kiralama sektörünü yakından ilgilendiren “Motorlu Kara Taşıtlarının Kiralanması Hakkında Yönetmelik” ile yetki belgesi, araç sayısı, mesleki yeterlilik, kira sözleşmeleri, depozito, hasar ve ilan süreçlerine ilişkin önemli düzenlemeler getirildi. Yönetmelik 1 Ocak 2027 tarihinde yürürlüğe girecek.
1. Araç kiralama faaliyetinde yetki belgesi zorunlu hale geliyor
Yönetmeliğe göre, ticari faaliyet kapsamında motorlu kara taşıtı kiralama faaliyeti yetki belgesi olmadan yapılamayacak.
Yetki belgesi, işletmenin bulunduğu yerdeki Ticaret İl Müdürlüğü tarafından Bilgi Sistemi üzerinden düzenlenecek. Her işletme için ayrı düzenlenecek olan yetki belgesi devredilemeyecek.
2. Yetki belgesi almak için hangi şartlar aranıyor?
İşletmelerin yetki belgesi alabilmesi için temel olarak;
- Gelir veya kurumlar vergisi mükellefi olması,
- İlgili meslek odasına kayıtlı olması,
- Vergi ve oda kayıtlarında motorlu kara taşıtı kiralama faaliyetinin bulunması,
- İşyerinin yönetmelikte belirtilen şartlara uygun olması,
- Motorlu kara taşıtı kiralama sorumlusunun gerekli şartları taşıması,
- Mesleki yeterlilik belgesine sahip olması,
- Kiralamaya konu araçların Bilgi Sistemine kaydedilmiş olması
gerekiyor.
3. Araç sayısında asgari sınır getiriliyor
Yönetmeliğin dikkat çeken düzenlemelerinden biri de araç sayısına ilişkin.
Büyükşehir belediyesi olan illerin nüfusu 30 bini geçen ilçelerinde faaliyet gösteren işletmelerin en az 10 araca sahip olması gerekiyor. Bu araçların en az 5’inin işletme adına tescilli olması ve ayrıca belirli sayıda hibrit veya tamamen elektrikli araç bulunması şartı getiriliyor.
Nüfusu 30 bini geçmeyen ilçelerde ve büyükşehir belediyesi olmayan illerde ise en az 5 araç, bunların en az 2’sinin işletme adına tescilli olması gerekiyor.
4. Araçların yaş ve kilometre sınırı
Klasik motorlu kara taşıtları hariç olmak üzere, kiralamaya konu araçların;
- Model yılı itibarıyla 6 yaşından büyük olmaması,
- Elektrikli araçlarda 300.000 kilometreyi,
- Diğer araçlarda 180.000 kilometreyi aşmaması,
- Ağır hasar kayıtlı olmaması,
- Muayenesinin geçerli olması,
- Zorunlu mali sorumluluk sigortasının bulunması
gerekiyor.
5. Mevcut araç kiralama işletmelerine geçiş süresi
Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihte faaliyette bulunan işletmeler için önemli bir geçiş süresi öngörülüyor.
Mevcut işletmelerin faaliyetlerine devam edebilmeleri için 1 Temmuz 2027 tarihine kadar yetki belgesi almaları gerekiyor.
Ayrıca mevcut işletmeler bakımından bazı şartların uygulanmasına ilişkin özel geçiş hükümleri bulunuyor. Özellikle araç sayısı ile araçların yaş ve kilometre şartları bakımından 1 Ocak 2028 tarihine kadar geçiş düzenlemesi öngörülmüş.
6. Kira sözleşmelerinde yeni zorunluluklar
Araç kiralama işlemlerinde işletme ile kiracı arasında yazılı veya elektronik ortamda kira sözleşmesi yapılması gerekiyor.
Sözleşmede en az;
- İşletmenin yetki belgesi bilgileri,
- MERSİS ve vergi bilgileri,
- Kiracının kimlik ve iletişim bilgileri,
- Ek sürücü bilgileri,
- Aracın marka, model, kilometre ve enerji türü,
- Kira ve diğer hizmet bedelleri,
- Depozito tutarı ve kullanım şartları,
- Kasko ve sigorta kapsamı,
- Kilometre aşımı,
- Otoyol ve köprü geçişleri,
- Trafik cezaları,
- Hasar ve arıza sorumlulukları,
- Fesih şartları
gibi bilgilerin bulunması gerekiyor.
7. Depozito uygulamasına sınır getiriliyor
Yönetmelik depozito konusunda da önemli sınırlar getiriyor.
6 gün ve daha kısa kiralamalarda en fazla 3 günlük kira bedeli, 7-29 günlük veya haftalık kiralamalarda ise en fazla 7 günlük kira bedeli tutarında depozito alınabilecek.
Ayrıca depozito olarak çek, senet, teminat mektubu, kefaletname veya benzeri borç doğurucu belgeler alınamayacak.
Yönetmelikte özel olarak belirtilen durumlar dışında depozitonun, araç iadesini takip eden 7 gün içinde iade edilmesi gerekiyor.
8. Hasar konusunda kiracı lehine önemli düzenlemeler
Yönetmelikle araç kiralayan tüketicilerin hasar konusunda korunmasına yönelik önemli hükümler getiriliyor.
Kiracıdan hasar veya arıza bedeli talep edilebilmesi için hasarın ve maliyetinin yetkili ve bağımsız ekspertiz raporu ile belgelenmesi gerekiyor.
İşletmenin kendi personeli veya işletmeyle doğrudan ya da dolaylı bağlantılı kişi ve kuruluşlar tarafından hazırlanan raporlar ispat aracı olarak kullanılamayacak.
Ayrıca araç teslim belgesi veya iade belgesi düzenlenmeyen durumlarda ya da iade belgesinde yer almayan hasarlar için kiracıdan bedel talep edilemeyecek.
9. Kiracıdan talep edilemeyecek bazı bedeller
Kiracının kusurundan kaynaklanmayan hasar veya arızalarda;
- Onarım masrafı,
- Değer kaybı,
- Onarım süresindeki kira kaybı
gibi gerekçelerle kiracıdan bedel talep edilemeyecek.
Ancak alkollü veya uyuşturucu madde etkisinde araç kullanılması, kırmızı ışık ihlali, ters şeritte seyir, yarış veya hız denemesi gibi ciddi trafik ihlallerinden kaynaklanan zararlar bu korumanın dışında tutuluyor.
10. Araç teslim ve iade belgeleri önem kazanıyor
Araç teslim edilirken mevcut hasar ve arızaları gösteren taşıt teslim belgesi düzenlenmesi gerekiyor.
Araç geri alınırken ise hasarsız teslim alındığını veya mevcut hasarları gösteren taşıt iade belgesi düzenlenecek.
Bu belgelerin bir nüshasının kiracıya verilmesi veya elektronik ortamda gönderilmesi gerekiyor.
11. İlan platformlarına da yeni yükümlülükler
Araç kiralama ilanlarında işletmenin yetki belgesinin kontrol edilmesi ve yetki belgesi olmayan işletmelerin ilan vermesine izin verilmemesi öngörülüyor.
İlanlarda ayrıca işletmenin yetki belgesi numarası ile işletme adı ve araçla ilgili marka, model, model yılı, enerji türü, donanım, segment, kilometre ve görsel bilgilerine yer verilmesi gerekiyor.
12. Belgeler 5 yıl saklanacak
İşletmeler, kira sözleşmeleri ile kiralamaya ilişkin diğer belge ve formları işlemin veya sözleşmenin yapıldığı tarihten itibaren 5 yıl süreyle fiziki veya elektronik ortamda doğru ve eksiksiz şekilde saklamak zorunda olacak.
13. Yönetmelik ne zaman yürürlüğe giriyor?
Yönetmeliğin genel yürürlük tarihi:
1 Ocak 2027
Mevcut araç kiralama işletmelerinin ise faaliyetlerine devam edebilmeleri için:
1 Temmuz 2027 tarihine kadar yetki belgesi alması gerekiyor.
Bazı geçiş hükümleri ise 1 Ocak 2028 tarihine kadar uygulanmayacak.
Araç kiralama işletmeleri şimdiden ne yapmalı?
Yönetmeliğin yürürlüğe girmesini beklemeden işletmelerin;
- Vergi ve oda kayıtlarındaki faaliyet kodlarını kontrol etmesi,
- Yetki belgesi şartlarını incelemesi,
- Araç sayısını ve araçların yaş/kilometre durumunu değerlendirmesi,
- Mesleki yeterlilik şartlarını kontrol etmesi,
- Kira sözleşmelerini yeni düzenlemelere göre gözden geçirmesi,
- Araç teslim ve iade belgelerini düzenli şekilde kullanacak bir sistem oluşturması,
- Depozito uygulamasını yönetmeliğe uygun hale getirmesi,
- İlan ve rezervasyon süreçlerini yeniden düzenlemesi,
- Sözleşme ve diğer belgelerin 5 yıl saklanmasını sağlayacak bir arşiv sistemi oluşturması
önem taşıyor.
Sonuç
Yeni Yönetmelik, araç kiralama sektöründe kayıt dışılığın azaltılması, işletmelerin belirli standartlara kavuşturulması ve tüketicilerin korunması açısından önemli değişiklikler getiriyor.
Özellikle yetki belgesi zorunluluğu, asgari araç sayısı, mesleki yeterlilik, araçların yaş ve kilometre sınırları, depozito, hasar işlemleri ve sözleşme şartları araç kiralama işletmeleri açısından dikkatle takip edilmesi gereken başlıklar arasında bulunuyor.
Not: Bu yazı, paylaşılan “Motorlu Kara Taşıtlarının Kiralanması Hakkında Yönetmelik” metnindeki düzenlemeler esas alınarak hazırlanmıştır. Uygulamada başvuru ve geçiş süreçleri bakımından Ticaret Bakanlığı tarafından yapılacak açıklamalar ayrıca takip edilmelidir.
Mustafa Arpacı – Serbest Muhasebeci Mali Müşavir